panel header


ALON ALON WATON KELAKON
Pelan Pelan Saja Asal Berhasil
panel menu
panel news ticker
Dapatkan Gratis Aplikasi Suaramerdeka untuk Android.
panel iklan Hosrizon
panel main 1
19 Juli 2009 | 12:02 wib
Dening Soedjarwo
Purwakanthi

PURWAKANTHI iku sukukata utawa wanda kang swarane padha utawa meh padha, kang dumunung ing gatra utawa lariking tembang utawa puisi liyane. Ing basa Indonesia swara kang padha utawa meh padha disebut sajak, persamaan bunyi utawa rima. Wanda kang swarane padha iku ing basa Indonesia disebut sajak penuh, dene kang swarane meh padha diarani sajak paruh. Ing pantun, parikan, singir, lan lagu dolanan sajak kang dumunung ing pungkasing larik nduweni kalungguhan kang wigati, awit pungkasaning gatra iku mungkasi kesatuan wirama. Ananging ana tembang, swara kang padha utawa meh padha ing pungkasing larik-larik iku ora dienggo, awit saben lagu iku wis ana aturane mungguh vokal-vokal kang dumunung ing akiring gatra.
Ing tembang macapat ana aturan bab pira cacahing gatra saben sapadane, pira cacahing wanda ing gatraning tembang mau, Ian vokal apa bae sing dumunung ana pungkasaning gatra. Ing tembang macapat ana aturan bab guru wilangan Ian guru lagu utawa dhong-dhing. Swara ing pungkasing gatra ana aturane, mula purwakanthi iku gegayutan karo swara ing sajroning gatra. Swara ing sajroning gatra iku sing padha utawa utawa meh padha ora mung loro, tarkadhang sok dumunung ing sadawaning larik, mula ing kasusastran Indonesia disebut deret utawa runtun. Deret utawa runtun mau ana sing arupa konsonan, ana sing arupa vokal, mula banjur diarani runtun vokal utawa purwakanthi swara, sing tembung mancane asonansi; lan runtun konsonan utawa purwakanthi sastra, basa mancane aliterasi.
Awit anane purwakanthi, tembang mau kapenak diwaca utawa ditembangake lan gampang diapalake. Pilihaning tembung, iketaning ukara, dalah purwakanthi gawe reriptan kang awujud lagu mau dadi endah ngelam-lami. Sing ora pati mudhengake ya bab guru lagu utawa dhing-dhong, endahe ana ngendi yen aturan ngenani guru lagu mau wis ditetepi. Mangka kanggo ngoyak guru lagu, ana tembung-tembung ing akhiring larik kepeksa diowahi, upamane Mataram dadi Matarum, anjarwa dadi anjarwi lan liya-liyane. Tarkadhang kanggo mburu guru lagu, urutan tembung diowahi, upamane: nagari Wiratha dadi Wiratha nagari.
Beda-bedane tembang siji lan lan sijine iku dumunung ana ing guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Beda karo parikan, singir, utawa lagu dolanan. Ing puisi mau ya ana aturan ngenani guru gatra; parikan adate isi patang larik terkadhang rong Iarik, singir isi patang larik. Bab guru wilangan ora ana aturan kang gumathok, dene purwakanthine awujud sajak akir. Bedane karo tembang, saben tembang iku ana melodine dhewe-dhewe. Saliyane iku, tembang uga duwe watak dhewe-dhewe. Dene pantun, singir, diwaca adedasar irama kalimate. Saliyane purwakanthi swara lan purwakanthi sastra, ana sing diarani purwakanthi lumaksita. Purwakanthi lumaksita iku swara kang padha utawa meh padha ing pungkasaning gatra diteruske ana awaling gatra candhake, conthone: amenangi jaman edan/ ewuh aya ing pambudi/ utawa: tan samar pamoring sukma/ simukmaya winahya kang asepi; conto liyane: kekaraning ngelmu karang/ kekarangan saking bangsane gaib. Dene bab purwakanthi sastra lan purwakanthi swara bisa dipirsani ing Serat Wedhatama pada sapisan pupuh Pangkur. (35)

(/)
Untuk berita terbaru, ikuti kami di Twitter twitter dan Facebook Facebook
Bagi Anda pengguna ponsel, nikmati berita terkini lewat http://m.suaramerdeka.com
Dapatkan SM launcher untuk BlackBerry http://m.suaramerdeka.com/bb/bblauncher/SMLauncher.jad
Bookmark and Share
Baca Juga


Panel menu
image
13 Mei 2014 | 22:25 wib
Dibaca: 6450
image
10 April 2014 | 19:05 wib
Dibaca: 6941
image
09 April 2014 | 22:22 wib
Dibaca: 7799
image
06 Maret 2014 | 22:54 wib
Dibaca: 7966
image
16 Februari 2014 | 12:41 wib
Dibaca: 8911
Panel menu tepopuler dan terkomentar
FOOTER