panel header


BECIK KETITIK ALA KETARA
Berbuat Baik Atau Buruk Akhirnya Terlihat Juga
panel menu
panel news ticker
Dapatkan Gratis Aplikasi Suaramerdeka untuk Android.
panel iklan Hosrizon
panel main 1
02 Oktober 2006 | 08:15 wib
Menangi Jumedhule Jawaglish
image
Katalog Pameran memoration Galeri Semarang
Dari Desa Menuju Kota Karya Sapto Sugiyo Utomo

SABUBARE Kongres Bahasa Jawa IV, ana varian basa Jawa anyar sing lagi dadi pirembugane para nimpuna basa Jawa. Ana sing nyebut varian anyar iku basa Jawa Gaul, ana sing nyebut Jawa Gagrak Anyar, lan istilah liyane. Kita bebas nggunakake istilah iku. Nanging kanggoku istilah sing pas kanggo nyebut varian basa Jawa anyar iku ya basa Jawaglish.

Jawaglish singkatan saka tembung Jawa-English. Tembung iku takpilih jalaran ing urip padinan wong-wong Jawa padha nggunakake basa Jawa sing wis dipengaruhi tetembungan basa Inggris. Contone mangkene; ana pasutri (pasangan suami istri) sing kencan ketemu ana terminal lewat ponsel. Sing putri saka lelungan adoh kepengin dipapak garwane ana terminal mula nelpun, "Mas, mengko yen wis tekan terminal njenengan dak miscall. Ponsele njenengan di-on-ke terus."

Sing kakung terus mangsuli, "Wah iki mau lagi nge-drop, je. Coba dak-charge dhisik. Yen gagal, pokoke aku standby jam pitu. Okey?"

Potongan pacelathon ing dhuwur nggambarake wujude basa Jawa gagrak anyar kang nyata tinemu ing urip padinan. Tembung-tembung kang dienggo ing pacelathon wis ora murni mligi basa Jawa nanging kecampuran basa manca kepara campurane akeh (bisa meh 30 persen). Fenomena jumedhule Jawaglish iki wis ora bisa diendhani maneh. Saka kalangan mudha mbok menawa nganggep fenomena iki klebu bab lumrah. Nanging kalangan puritan lan golongan sepuh mesthi nganggep yen Jawaglish iku basa Jawa sing wis rusak utawa basa Jawa sing wis ora murni maneh. Penolakan varian basa Jawa modhel iki tau kapacak ing artikel kalawarti basa Jawa sawetara wektu kepungkur. Penulis sing klebu golongan puritan nganggep wong Jawa sing wus ora nguri-uri basa Jawa murni sing adiluhung dianggep wis jawal. Jawal ditegesi Jawane wis uwal.

Tandhane Jaman

Uwal saka pinemu pro-kontra, jumedhule Jawaglish iku satemene minangka tandha jaman. Apa sebabe kita ngarani yen iku minangka tandha jaman? Awit wiwit biyen mula basa Jawa iku ora uwal saka pengaruh basa manca. Sesambungan ing urip bebrayan gelem ora gelem bakal tukar lan nyilih tetembungan. Yen kesuwen sing nyilih, tembung-tembung manca iku malah dadi bageyan saka basa Jawa. Kanyatan iku lumrah uga tinemokake ing basa-basa liyane.

Nlusuri lakune sejarah, jaman kuno basa Jawa kena pengaruh basa Sanskerta. Tinggalan pengaruh basa Sanskerta kang rame digunakake sakdhuwure taun 400-an tekan 800-an Masehi iku isih katon ing basa Jawa Kuno. Ing basa wayang lan naskah kuno tembung-tembung iku isih bisa kita temokake. Ana tetembungan paracu (kampak), aksamala (tasbih), mahardhika (martika), lan sapanunggale. Jaman moncer-mondere pengaruh basa Sanskerta, tetembungan Jawa akeh diselingi basa Sanskerta. Ing jaman iku kanggo ndelikake angkane taun, wong-wong padha ngripta sengkalan utawa candrasengkala. Unen-unen kang saben tembunge makili angka taun disusun walik kanggo dieling-eling utawa digawe pepethan. Candrasengkala migunani kanggo mengeti kedadeyan-kedadeyan sing wigati.

Nalika tumeka jaman penjajahan Walanda, pengaruh basa Landa uga katon monjo ke pacelathon basa Jawa padinan. Malah nganti jaman saiki tinggalan basa Walanda isih katon ing basa Jawa. Ing tlatah Wonosobo sakkiwa tengene wong-wong nyebut kretek kanthi tembung bruk. Kertas kanggo mbuntel rokok tingwe diarani papir. Ing papan liya ana tembung landrat (tuntutan ukuman), lan uga addres (ngalamat), lsp. Tinggalan tetembungan iku mertandhani lamun pengaruh basa Landa jaman iku uga kuwat banget.

Jaman saiki hegemoni basa Inggris wis mengglobal. Gelem ora gelem basa Jawa kudu nampa pengaruh iki. Malah manut prediksi majalah The Economist (2001), basa Inggris bakal saya kukuh minangka basa internasional paling ora seket taun sing bakal teka. Ya hegemoni iki sing njalari tuwuhe basa Jawa Gaul sing dakarani Jawaglish mau.

Tembung-tembung basa Inggris utamane kang ana gegayutane karo produk teknologi, teknologi informasi, dagang, sakpiturute kabeh bakal diserap basa Jawa. Ana kang dienggo secara langsung kaya conto pacelathon ing dhuwur. Ana uga kang ngentha-entha lan ngowahi dadi tetembungan anyar. Para tani wae ngerti istilah sinso (saka tembung chained saw), inggres (saka istilah suket king grass), utawa somil (saka tembung saw mill). Ilat Jawa pancen luwes mula nalika tembung-tembung manca kuwi angel diucapake terus ditekak-tekuk didadekake istilah Jawaglish sing anyar.

Wong Jawa diwenehi kanugrahan klebu gampang ngucapake tetembungan manca. Yen wong Jepang ora bisa ngucap /l/ kanthi cetha lan wong Inggris ora bisa ngucap /r/ kanthi cetha, wong Jawa bisa ngucap loro-lorone kanthi becik. Yen wong Jepang bisane ngucapake "ruar biasa" dene wong Inggris bisane ngucapake "lual biasa", wong Jawa bisa ngucapake tembung luar biasa kanthi teteh. Kuwi leluwihane wong Jawa.

Kajaba kepinterane wong Jawa nekuk ilat, saktemene sajroning basa Jawa uga tinemokake bab-bab kang saemper karo basa Inggris. Ing babagan istilah, upamane, akeh tinemokake tembung-tembung kang memper antarane basa Jawa lan basa Inggris kataya rather (rada), backache (bengkek), complete (komplete), plung (nyemplung), desiree (sing disir), lan sapanunggale. Ing bab owah-owahan tembung kriya (kata kerja), basa Jawa lan basa Inggris nduweni sistem owah-owahan tembung kriya mau. Mung bedane, ing basa Inggris owah-owahan tembung kriya kanggo nuduhake wektu dene ing basa Jawa kanggo nuduhake unggah-ungguh.

Tekan Kapan?

Jumedhule Jawaglish ini dakkira tadi tandha jaman. Ya ing jaman iku wong-wong Jawa urip ing tengahe bebrayan donya kang ana sangisore wewayangane bangsa Anglo Saxon sing kulite putih. Tekan kapan hegemoni basa Inggris nguwasani basa Jawa? Takkira tekan titi wancine wong Jawa bisa nguwasani donya. Kapan iku? Wallahu alam.

Dina iki wong Jawa klebu bageyan saka bangsa konsumen. Ing babagan industri, teknologi informasi, dedagangan, wong Jawa kalah adoh yen kabandhing wong manca. Ya karana iku mula kita gelem ora gelem kudu nggunakake istilah manca kang mlebu ing ranah basa Jawa. Upama biyen sing nemokake komputer iku wong Jawa mesthine istilah-istilah sing digunakake uga nganggo basa Jawa. Tuts keyboard komputer mesthine ora disebut button nanging diarane beton. Wong Jawa duwe istilah beton (isine nangka). Ing kamangka beton iku rak memper button (tuts) keyboard komputer awit loro-lorone padha dene mencungul putih.

Tetembungan basa Inggris kang mlebu ing basa Jawa iku gelem ora gelem kudu kita tampa awit kanyatan kita ora duwe istilah kanggo ngganti tembung-tembung manca kuwi. Mbokmenawa ora mung basa Jawa, sedhenge basa Indonesia wae uga ora kuwawa mbendung serbuan basa Inggris. Kenapa luwih seneng nggunakake tembung fried chicken ketimbang ayam goreng utawa french fries ketimbang kenthang goreng iris? Sepisan maneh kabeh iku kegawa jaman. Jamane wus teka wong Jawa 'dijajah' ora krasa.

Ngelingi kanyatan kaya dhuwur, nadyan dibendunga gunung sapitu, sing jeneng pengaruh basa manca minangka asile pergaulan padinanwis mesthi ora bisa diendhani. Hegemoni basa Inggris terus nguwasani pergaulan global lan komunikasi internasional. Ya mung wong-wong sing nyisih saka bebrayan sing bisa uwal saka pengaruh manca. Nanging yen nyisih wis mesthi urip kita bakal kepencil. Yen ngono jumedhule Jawaglish wus sumangga kersa. Gelem ora gelem kita bakal nggunakake varian basa Jawa anyar iku.

(Sudadi/35)
Untuk berita terbaru, ikuti kami di Twitter twitter dan Facebook Facebook
Bagi Anda pengguna ponsel, nikmati berita terkini lewat http://m.suaramerdeka.com
Dapatkan SM launcher untuk BlackBerry http://m.suaramerdeka.com/bb/bblauncher/SMLauncher.jad
Bookmark and Share
Baca Juga


Panel menu
04 September 2014 | 17:15 wib
Dibaca: 4585
image
03 September 2014 | 23:15 wib
Dibaca: 4287
image
31 Agustus 2014 | 18:24 wib
Dieng Culture Festival Sedot 26 Ribu Pengunjung
Ruwatan Rambut Gimbal Sebagai Puncak Acara
Dibaca: 4352
image
13 Mei 2014 | 22:25 wib
Dibaca: 10835
image
10 April 2014 | 19:05 wib
Dibaca: 11231
Panel menu tepopuler dan terkomentar
FOOTER